İş Hijyeni Laboratuvarı Nedir?
İş hijyeni laboratuvarı, işyerlerinde çalışma ortamından kaynaklı fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenlerin nicelik ve nitelik tayinini, kalibrasyonlu cihazlarla ve akredite metotlarla gerçekleştiren özel yetkili kuruluştur. İş hijyeni; çalışma ortamından kaynaklı, işçiler ve toplumdaki bireyler arasında önemli ölçüde huzursuzluk ve verimsizlik yaratan, sağlık ve iyilik halini bozan çevresel etkenleri ve stresleri gözlemleyen, değerlendiren ve kontrol altına alan bir bilim dalıdır.
Kipdaş Mühendislik olarak TÜRKAK akreditasyonumuz (AB-0968-T) ve T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSGÜM Yeterlik Belgemiz (No: 388) ile iş hijyeni ölçüm, test ve analiz hizmetlerini eksiksiz sunan yetkili bir laboratuvarız. Akredite raporlarımız iş müfettişi denetimlerinde, SGK süreçlerinde ve hukuki uyuşmazlıklarda objektif kanıt olarak kabul edilir.
İş Hijyeni Ölçümünün Önemi
İş hijyeni ölçümleri yalnızca yasal yükümlülüğün ötesinde, işletmenin uzun vadeli sürdürülebilirliğini sağlayan stratejik bir araçtır.
- Risk Analizinin Vazgeçilmez Bileşeni: Ölçüm verisi olmadan yapılan risk değerlendirmesi eksik kalır
- Mevcut Tedbirlerin Etkinlik Değerlendirmesi: Alınan koruyucu önlemlerin yeterli olup olmadığı hakkında objektif bilgi sağlar
- Meslek Hastalığı Öngörüsü: Muhtemel meslek hastalıklarının erken aşamada tespit edilmesini sağlar
- İSG Yönetim Sistemi Verisi: ISO 45001 ve diğer yönetim sistemlerinin sürekli iyileştirilmesi için temel veri
- Yasal Uyumun Belgelenmesi: 6331 sayılı kanun ve bağlı yönetmelikler kapsamındaki yükümlülükleri karşılar
- Hukuki Delil Niteliği: İleride doğabilecek tazminat ve rücu davalarında objektif kanıt sunar
- Kişisel Koruyucu Donanım Seçimi: Ölçüm verilerine göre uygun KKD belirlenmesi mümkün olur
- Çalışan Memnuniyeti: Güvenli ortam algısı çalışan bağlılığını artırır
Yasal Dayanak ve Mevzuat
İş hijyeni laboratuvarı faaliyetleri, çok katmanlı bir mevzuat yapısı çerçevesinde yürütülür.
İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik
27 Ocak 2023 tarih ve 32086 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmelik; çalışma ortamındaki kişisel maruziyetler ile fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenlere yönelik iş hijyeni ölçüm, test ve analizini yapan laboratuvarların yetkilendirilmesine ilişkin usul ve esasları düzenler. Yönetmelik gereği iş hijyeni ölçümleri yalnızca İSGÜM Yeterlik Belgesi’ne sahip ve TÜRKAK tarafından akredite edilmiş laboratuvarlar tarafından yapılabilir.
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Kanunun 10. maddesi; işverenin iş sağlığı ve güvenliği yönünden çalışma ortamına ve çalışanların maruz kaldığı risklerin belirlenmesine yönelik gerekli kontrol, ölçüm, inceleme ve araştırmaların yapılmasını sağlama yükümlülüğünü düzenler.
İş Sağlığı ve Güvenliği Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği
29 Aralık 2012 tarih ve 28512 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan yönetmeliğin 8. maddesi 4. fıkrası; risk değerlendirmesi çalışmalarında kullanılmak üzere fiziksel, kimyasal, biyolojik, psikososyal, ergonomik tehlikelerin nitelik ve niceliklerinin ve çalışanların bunlara maruziyet seviyelerinin belirlenmesi amacıyla gerekli ölçüm ve analizlerin yapılmasını zorunlu kılar.
İş Hijyeni Ölçüm Kategorileri
İş hijyeni ölçümleri; tehlike kaynağına, maruziyet türüne ve ölçüm yöntemine göre üç ana kategoride sınıflandırılır.
Fiziksel Etken Ölçümleri
- Gürültü Ölçümleri: Kişisel gürültü maruziyeti (TS EN ISO 9612) ve işyeri ortamı gürültüsü (TS ISO 1996-2)
- Titreşim Ölçümleri: El-kol titreşim maruziyeti (TS EN ISO 5349-1/2) ve tüm vücut titreşim maruziyeti (TS ISO 2631-1)
- Aydınlatma Ölçümleri: İşyerlerindeki aydınlatma seviyesi (COHSR-928-1-IPG-039)
- Termal Konfor Ölçümleri: WBGT ısı stresi (TS EN ISO 7243) ve PMV/PPD (TS EN ISO 7730)
- Manyetik Alan Ölçümleri: Elektromanyetik alan maruziyeti (TS EN 50413)
- Radyasyon Ölçümleri: İyonlaştırıcı olmayan radyasyon değerlendirmesi
Kimyasal Etken Ölçümleri
- Toz Ölçümleri: Toplam ve solunabilir toz konsantrasyonu (MDHS 14/3)
- Toz İçerisinde Serbest Silis Analizi: Pnömokonyoz riski açısından kritik
- Gaz Ölçümleri: Karbon monoksit (NIOSH NMAM 6604), oksijen (NIOSH NMAM 6601), hidrojen sülfür, metan
- Dedektör Tüp ile Gaz/Buhar Tayini: 30+ farklı kimyasal madde (ASTM D 4490-23)
- Uçucu Organik Bileşikler (VOC): Benzen, toluen, ksilen, hekzan
- Ağır Metal Konsantrasyonları: Havadaki kurşun, arsenik, civa
- İnorganik Asit Buharları: Sülfürik asit, nitrik asit
- Aldehitler: Formaldehit, asetaldehit
- Amonyak ve Diğer Çözücüler: Sektöre özgü kimyasal maruziyetler
- Asbest Ölçüm ve Numune Alma: Yıkım ve tadilat öncesi zorunlu analiz
Biyolojik Etken Ölçümleri
Biyolojik faktörlerin tespiti için direkt ölçüm ve numune alma analiz yöntemleri kullanılır. Laboratuvarımızda hava ve yüzeylerde bakteri, küf ve maya örneklemesi ile tayini yapılmaktadır.
- Havadaki Mikroorganizma Sayımı: Aerobik bakteri ve mantar konsantrasyonu
- Yüzey Mikrobiyolojik Analizi: Ekipman, çalışma tezgahı, alet yüzeyleri
- Küf ve Maya Tayini: Özellikle gıda işletmeleri ve hastane ortamları için
- Legionella Pneumophila: Soğutma kuleleri ve sıcak su sistemleri
- Patojen Mikroorganizma Taraması: Sağlık ve gıda sektöründe risk yönetimi
Kipdaş Mühendislik Akredite Parametre Listesi
TÜRKAK ve İSGÜM tarafından akredite kapsamımızda yer alan iş hijyeni ölçüm parametrelerinin tam listesi aşağıda sunulmuştur. Her parametre, ulusal veya uluslararası bir standart kapsamında ölçülmektedir.
Fiziksel Etken Parametreleri
- İşyeri ortamı gürültü ölçümü
- Kişisel gürültü maruziyet ölçümü
- El-kol titreşim maruziyet ölçümü
- Tüm vücut titreşim maruziyet ölçümü
- Hareketli makinaların titreşim emisyon değeri tespiti
- İşyerinde aydınlatma/ışık şiddeti düzeyi ölçümü
- Termal konfor ölçümü (PMV ve PPD indislerinin tayini)
- Termal konfor ölçümü (WBGT endeksi ile ısı stresi değerlendirmesi)
- Elektromanyetik alan maruziyet ölçümü
Kimyasal Etken Parametreleri
- Havadaki karbonmonoksit konsantrasyonu tayini
- Havadaki oksijen konsantrasyonu tayini
- Havadaki hidrojen sülfür konsantrasyonu tayini
- Havadaki metan alt patlama sınırı (LEL) tayini
- Havadaki solunabilir toz konsantrasyonu tayini
- Havadaki toplam toz konsantrasyonu tayini
- Renk karşılaştırma metodu ile gaz ve buhar tayini (1-bütanol, amonyak, aseton, benzen, etil alkol, formaldehit, hidrojen klorür, izopren, karbondioksit, klor, kükürt dioksit, metil etil keton, n-bütan, n-hekzan, nitrik asit, ozon, sülfürik asit, toluen ve diğerleri)
Biyolojik Etken Ölçümlerinde Detaylı Yaklaşım
Havada, yüzeylerde ve ekipmanda mikroorganizmaların miktar ölçümleri yapılarak mikrobiyolojik kalitenin uygunluğu ortaya konur. Bu çalışmalar özellikle hassas sektörlerde kritik öneme sahiptir.
Mikrobiyolojik Ölçüm Yöntemleri
- Direkt Ölçüm: Belirli bir noktadaki anlık mikrobiyolojik yük tayini
- Numune Alma ve Laboratuvar Analizi: Detaylı tür tayini ve sayısal değerlendirme
- Aktif Hava Örnekleme: İzokinetik impaktör cihazlarla hava akımı çekme
- Pasif Sedimantasyon: Petri kabı yöntemi ile çökme bazlı örnekleme
- Yüzey Swab Tekniği: Standart alandan sürüntü örneği alma
Biyolojik Ölçüm Yapılan Tipik Ortamlar
- Gıda üretim ve paketleme tesisleri
- Hastane temizoda ve ameliyathane alanları
- İlaç ve kozmetik üretim tesisleri
- HVAC sistemli toplu kullanım alanları
- Soğutma kuleleri ve klima sistemleri
- Veterinerlik laboratuvarları
- Atık işleme tesisleri
İş Hijyenistinin Görevleri
İş hijyeninin uygulayıcısı olan hijyenist, işçinin sağlığı ile çevre koşullarını bir bütün olarak ele alır. İş hijyenisti yalnızca ölçüm yapan teknisyen değil, çalışan sağlığı stratejisi geliştiren multidisipliner bir uzmandır.
Tanıma ve Değerlendirme
- İşyerine özgü iş hijyeni programını hazırlamak ve yürütmek
- İşyerinde yapılan işi, kullanılan maddeleri, ürünleri ve yan ürünleri tanımak
- Bu maddelerin olası sağlık risklerini saptamak
- Çalışanların ve çevre halkının çevresel zararlı etkenlere maruziyet derecesini belirlemek
- Ölçümler yapabilmek için uygun cihazları seçmek ve metotları tasarlamak
Ölçüm ve Analiz Faaliyetleri
- Şahsen veya yönettiği ekiple ölçümleri gerçekleştirmek
- Yapılan iş ile test edilen materyal arasında ilişki kurmak
- Çalışma ortamının olası etki düzeyinin belirlenmesi amacıyla biyolojik testler yaptırmak
- İş çevresinin sağlık koşullarını olumsuz etkileyen nedenleri saptamak
Yönetim ve Raporlama
- Etkili kontrol yöntemlerini saptamak ve önerilerde bulunmak
- Kural, tüzük, standart ve prosedürleri hazırlamak
- Üst yönetim ve sağlık görevlilerine sonuçları raporlamak
- Mahkemelerde ve resmi süreçlerde bilirkişi olarak görüş bildirmek
Eğitim ve Araştırma
- Kullanılan maddeler hakkında çalışanlara yönelik özet bilgilendirme materyalleri hazırlamak
- Meslek hastalıklarını önlemek için işçi eğitim programları hazırlamak
- İşyerlerinde meslek hastalıkları konusunda epidemiyolojik çalışmalar yönetmek
- Eşik Sınır Değerler (TLV) ve standartları geliştirmek veya uygulamak
- İş sağlığını bozucu etkileri önleme yolları konusunda araştırmalar yapmak
Hizmet Süreci Adım Adım
1. Aşama: Ön Etüt ve İhtiyaç Belirleme
İşletmenin türü, faaliyet alanı, çalışan sayısı, vardiya düzeni ve risk değerlendirmesi sonuçları incelenir. Hangi parametrelerin ölçüleceği, hangi noktalardan ve kaç kişiden numune alınacağı belirlenir.
2. Aşama: Saha Keşfi
İSGÜM mevzuatı gereği yetkili laboratuvar keşfi zorunludur. Bu keşifte iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi ile koordineli olarak ölçüm planı netleştirilir. Çalışanların homojen maruziyet gruplarına ayrılması yapılır.
3. Aşama: Ölçüm Planının Hazırlanması
Ölçüm noktaları, kişisel maruziyet ölçümü yapılacak çalışanlar, ölçüm süreleri, vardiya periyotları ve cihaz konfigürasyonu detaylı şekilde planlanır. Plan İSG-KATİP sistemine en az 3 gün önceden bildirilir.
4. Aşama: Saha Ölçümleri
Akredite uzmanlarımız, Class 1 sertifikalı kalibrasyonlu cihazlarla saha ölçümlerini gerçekleştirir. İşveren tarafından görevlendirilen iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi sürece eşlik eder. Normal çalışma koşullarında üretim devam ederken ölçüm yapılır.
5. Aşama: Laboratuvar Analizi
Saha numuneleri (filtre, sorbent tüpler, swab numuneleri vb.) laboratuvarımıza soğuk zincir ile nakledilir. Gravimetrik analiz, gaz kromatografisi, atomik absorpsiyon spektroskopisi, mikrobiyolojik kültür gibi standart metotlarla analiz tamamlanır.
6. Aşama: Veri Analizi ve Yorumlama
Ölçüm sonuçları ilgili yönetmeliklerdeki sınır değerler ve eylem değerleri ile karşılaştırılır. LEX, 8saat, WBGT, PMV, LAeq gibi indeksler hesaplanır. Hangi çalışanların hangi eşiği aştığı belirlenir.
7. Aşama: Rapor Hazırlama
Detaylı rapor; yeterlik belge numarası, akreditasyon kapsamı, kullanılan standartlar, ölçüm noktaları, sonuçlar, değerlendirmeler ve aksiyon önerilerini içerir. Hem basılı hem elektronik formatta teslim edilir.
8. Aşama: İSG-KATİP Bildirimi
Yönetmelik gereği ölçüm sonuçları İSG-KATİP sistemi üzerinden İSGÜM’e bildirilir. Bu bildirim laboratuvarımızın yasal yükümlülüğüdür.
Hangi Sektörler İş Hijyeni Laboratuvarı Hizmeti Almalıdır?
Çok Tehlikeli Sınıf
- Madencilik (kömür, mermer, taş ocağı)
- Demir-çelik ve metal döküm tesisleri
- Kimya ve petrokimya endüstrisi
- Cam ve seramik üretimi
- İnşaat, yol yapımı ve büyük altyapı
- Asbest sökümü ve yıkım projeleri
- Tersaneler ve gemi yapım tesisleri
- Enerji santralleri ve rafineri tesisleri
Tehlikeli Sınıf
- Otomotiv ve yan sanayi
- Tekstil, deri, konfeksiyon üretimi
- Mobilya ve ağaç işleme
- Plastik, kauçuk ve ambalaj sektörü
- Gıda işleme tesisleri
- Kağıt ve baskı sanayi
- Sağlık kuruluşları ve hastaneler
- Tarım, hayvancılık ve yem üretimi
Az Tehlikeli Sınıf
- Ofis binaları ve plazalar
- Eğitim kurumları
- Hizmet sektörü
- Eğlence ve konaklama tesisleri
- Perakende mağazalar
- Yeme-içme işletmeleri
Akredite Laboratuvarın Sağladığı Avantajlar
- Yasal Geçerlilik: Yalnızca İSGÜM yetkili laboratuvar raporları resmi geçerliliğe sahiptir
- Denetim Garantisi: İş müfettişi denetimlerinde sorunsuz kabul edilir
- Hukuki Korunma: Tazminat ve rücu davalarında işveren lehine kullanılabilir
- Uluslararası Geçerlilik: EA ve ILAC karşılıklı tanıma anlaşmaları
- Doğru Karar Verebilme: Yanlış veriye dayanan tedbirler maliyet ve risk yaratır
- Sertifikasyon Süreçleri: ISO 45001, ISO 14001 sertifikalarında veri olarak kullanılır
- Tedarikçi Denetimleri: Büyük kurumsal müşterilerin İSG denetimlerinde gerekli belge
Neden Kipdaş Mühendislik?
- TÜRKAK Akreditasyonu (TS EN ISO/IEC 17025:2017, AB-0968-T)
- T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSGÜM Yeterlik Belgesi (No: 388)
- T.C. Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Yeterlik Belgesi (Y-34/305/2022)
- Geniş akreditasyon kapsamı: gürültü, titreşim, toz, gaz, aydınlatma, termal konfor, manyetik alan, biyolojik ölçümler
- EA ve ILAC ile çok taraflı anlaşma çerçevesinde uluslararası geçerlilik
- 2012’den bu yana faaliyet gösteren güvenilir laboratuvar
- Class 1 sertifikalı, kalibrasyonlu son teknoloji cihazlar
- İSGÜM yetkinlik belgeli deneyimli uzman kadrosu
- Risk değerlendirmesi süreçlerine entegre danışmanlık desteği
- İSG-KATİP sistemine eksiksiz ve zamanında bildirim
- Aksiyon odaklı, anlaşılır ve detaylı rapor formatı
- İstanbul merkezli, Türkiye geneline saha hizmeti
- Esnek randevu sistemi ve hızlı teslimat
Sıkça Sorulan Sorular
İş hijyeni ölçümlerini sadece akredite laboratuvar mı yapabilir?
Evet. 27 Ocak 2023 tarih ve 32086 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik’in 5. maddesi 3. fıkrası açıkça belirtir: “Yeterlik veya ön yeterlik belgesine sahip olmayan laboratuvarlarca yapılan iş hijyeni ölçüm, test ve analiz sonuçları geçersizdir.” Yetkisiz kuruluşlardan alınan raporlar denetimlerde geçersiz sayılır ve idari para cezası uygulanır.
İş hijyeni ölçümleri ile çevresel gürültü ölçümleri arasındaki fark nedir?
İş hijyeni ölçümleri çalışanların maruz kaldığı tehlikeleri ölçer ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı mevzuatına (6331 sayılı kanun) tabidir; İSGÜM yetkilendirmesi gerektirir. Çevresel gürültü ölçümleri ise işletmeden çevreye yayılan gürültüyü ölçer ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı mevzuatına (Çevresel Gürültü Kontrol Yönetmeliği) tabidir. Kipdaş Mühendislik her iki alanda da yetkili laboratuvardır.
İSG-KATİP nedir ve neden önemlidir?
İSG-KATİP; iş sağlığı ve güvenliği hizmetleri ile ilgili iş ve işlemlerin İSG Genel Müdürlüğü tarafından kayıt, takip ve izlenmesi amacıyla kullanılan elektronik sistemdir. Yetkili laboratuvarlar yapacakları ölçümleri en az 3 gün öncesinden ve ölçüm sonuçlarını yine bu sistem üzerinden bildirmek zorundadır. Sisteme bildirilmemiş ölçümler geçersiz sayılır ve laboratuvarın yetkisinin askıya alınmasına yol açabilir.
Saha keşfi neden zorunlu?
İş Sağlığı ve Güvenliği Araştırma ve Geliştirme Enstitüsü (İSGÜM), iş hijyeni ölçüm, test ve analiz ihtiyacının belirlenmesi konusunda yetkili laboratuvar keşfini zorunlu tutmaktadır. Bu keşifte hangi parametrelerin, kaç noktada, kaç çalışanda ölçüleceği belirlenir. Keşif olmadan yapılan ölçümler eksik veya yanlış noktalardan alınmış olabilir. Keşif iş güvenliği uzmanı veya işyeri hekimi tarafından da yapılabilir.
Hangi parametrelerden ölçüm yaptırmam gerektiğine nasıl karar verilir?
Parametreler risk değerlendirmesi sonucuna göre belirlenir. İSG uzmanı veya işyeri hekiminin yönlendirmesiyle, işyerinde mevcut tehlike kaynaklarına uygun ölçüm parametreleri seçilir. Örneğin metal işleme atölyesinde gürültü, toz ve titreşim öncelikli iken; boyahanede VOC, formaldehit ve solvent maruziyetleri öne çıkar. Kipdaş Mühendislik olarak ön etüt aşamasında size uygun parametre kombinasyonunu öneriyoruz.
Ölçüm raporları kaç gün içinde teslim edilir?
Standart fiziksel etken ölçümlerinin (gürültü, titreşim, aydınlatma, termal konfor) raporu saha ölçümlerinin tamamlanmasından 5-10 iş günü içinde teslim edilir. Kimyasal etken ölçümleri (toz, gaz, VOC) laboratuvar analizi gerektirdiği için 10-15 iş günü sürebilir. Biyolojik etken ölçümlerinde kültür süreleri nedeniyle 15-20 iş günü gerekebilir. Acil durumlar için hızlandırılmış teslimat sunulmaktadır.
Akredite olmayan parametrelerden ölçüm yaptırılabilir mi?
İş Hijyeni Yönetmeliği Ek-1’de belirlenen parametrelerden ölçüm yapacak laboratuvarın akredite olması zorunludur. Bu parametreler dışındaki ölçümler için laboratuvarın en az bir parametreden akredite olması yeterlidir. Ancak işveren açısından, ölçüm yaptırdığı tüm parametrelerin laboratuvarın yetkili olduğu metotlar kapsamında olduğunu doğrulaması önemlidir. Kipdaş Mühendislik’in tam parametre listesini İSGÜM web sitesinden veya bizden doğrudan teyit edebilirsiniz.
Ölçüm sonuçlarıma kim erişebilir?
Ölçüm sonuçları işveren, iş güvenliği uzmanı, işyeri hekimi, çalışan temsilcisi ve ilgili çalışan tarafından erişilebilir. İş Hijyeni Yönetmeliği’nin gizlilik maddesi gereği laboratuvar, işyerine ait üretim teknolojileri, hammaddeler gibi meslek sırları ile çalışanlara ait sağlık ve personel bilgileri konusunda mutlak gizlilik yükümlülüğü taşır. Bu bilgiler ancak yargı organları, yetkili Bakanlık görevlileri ve işbirliği halinde diğer yetkili laboratuvarlar dışında üçüncü şahıslara verilemez.
İletişim ve Hizmet Talebi
İşyerinizdeki iş hijyeni ölçüm, test ve analiz ihtiyaçlarınız hakkında detaylı bilgi almak; ücretsiz keşif ve teklif talebinde bulunmak üzere bize ulaşabilirsiniz. İSGÜM yetkili akredite uzman ekibimiz, risk değerlendirmenize uygun ölçüm planını en kısa sürede sunacaktır.
- Telefon: +90 212 482 0040 / +90 212 554 5891
- E-Posta: info@kipdasmuhendislik.com