Aydınlatma Ölçümü

Aydınlatma Ölçümü Nedir?

Aydınlatma ölçümü; işyerlerinde, üretim tesislerinde, ofislerde, limanlarda ve açık alanlarda çalışanların maruz kaldığı ışık şiddetinin yasal sınır değerlere uygunluğunu tespit etmek amacıyla yapılan akredite bir iş hijyeni ölçümüdür. Lüks (lx) birimi ile ifade edilen bu değerler, kalibrasyonu yapılmış lüksmetre cihazları kullanılarak belirlenir.

Kipdaş Mühendislik olarak TÜRKAK akreditasyonu (AB-0968-T) ve T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSGÜM yeterlik belgesi (Belge No: 388) kapsamında, COHSR-928-1-IPG-039 metoduna ve TS EN 12464-1 / TS EN 12464-2 standartlarına uygun olarak işyeri aydınlatma ölçümü hizmeti sunmaktayız.

Çalışma ortamında yetersiz veya uygunsuz ışık şiddeti; iş kazalarına, göz yorgunluğuna, baş ağrısına ve verim düşüklüğüne yol açar. Bu nedenle 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında işverenlerin periyodik aydınlatma ölçümü yaptırması yasal bir zorunluluktur.

Aydınlatma Ölçümü Neden Yapılır?

İşyerlerinde aydınlatma seviyesi, sadece konfor değil, doğrudan iş güvenliği ve üretim verimliliği ile ilgili kritik bir parametredir. Yapılan bilimsel çalışmalar, uygun aydınlatma şiddetinin çalışan performansını ciddi oranda artırdığını ve iş kazası riskini azalttığını ortaya koymaktadır.

Aydınlatma Ölçümünün Temel Amaçları

• İş kazası riskini azaltmak: İş kazalarının büyük bir kısmı, aydınlatma şiddetinin 200 lüksün altında olduğu işyerlerinde gerçekleşmektedir.
• Çalışan sağlığını korumak: Yetersiz aydınlatma; göz yorgunluğu, kuruluk, kaşıntı, baş ağrısı ve uyum yeteneği kaybı gibi sorunlara neden olur.
• Verimliliği artırmak: Yüksek aydınlatma şiddeti, konsantrasyon ve motivasyonu artırarak çalışan performansını yükseltir.
• Yasal uygunluğu sağlamak: İşyeri Bina ve Eklentilerinde Alınacak Sağlık ve Güvenlik Önlemlerine İlişkin Yönetmelik (17 Temmuz 2013 / 28710 sayılı R.G.) gereği TS EN 12464 standartlarına uyum zorunludur.
• Denetim cezalarından korunmak: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı denetimlerinde eksik bulunması durumunda yüksek idari para cezaları uygulanmaktadır.

Aydınlatma Ölçümü Hangi Standartlara Göre Yapılır?

Türkiye’de işyeri aydınlatma ölçümleri, ulusal ve uluslararası kabul görmüş standartlar çerçevesinde gerçekleştirilir. Kipdaş Mühendislik laboratuvarı, akreditasyon kapsamı dahilinde aşağıdaki standartlara uygun ölçüm yapmaktadır.

Uygulanan Standartlar ve Metotlar

• COHSR-928-1-IPG-039: Aydınlatma ölçümünde kullanılan akredite deney metodu (4 nokta ortalama yöntemi).
• TS EN 12464-1: Işık ve Işıklandırma – İş Mahallerinin Aydınlatılması, Bölüm 1: Kapalı Alandaki İş Mahalleri.
• TS EN 12464-2: Işık ve Işıklandırma – İş Mahallerinin Aydınlatılması, Bölüm 2: Bina Dışı İş Mahalleri.
• TS EN 12665: Işık ve aydınlatma temel terimleri ve kriterler standardı.
• ISO 8995-1 / ISO 8995-3: İç ve dış mekân çalışma alanlarında aydınlatma için uluslararası referans değerler.

İşyerlerinde Aydınlatma Sınır Değerleri (Lüks Tablosu)

Aydınlatma şiddeti, yapılan işin niteliğine ve çalışma alanının özelliklerine göre farklılık gösterir. TS EN 12464-1 standardı; 20, 50, 100, 200, 300, 500, 750, 1000, 1500, 2000, 3000 ve 5000 lüks gibi kademeli değerler tanımlamıştır. Aşağıda işyerlerinde sıkça karşılaşılan alanlar için minimum aydınlatma şiddeti değerleri yer almaktadır.

İç Mekân Aydınlatma Şiddeti Değerleri

• Avlular, açık alanlar, dış yollar, geçitler: Minimum 20 lüks
• Koridorlar, depolama alanları, kaba malzeme taşıma: Minimum 50-100 lüks
• Soyunma yerleri, yemekhane, makine dairesi, kazan dairesi: Minimum 100 lüks
• Kaba montaj işleri ve genel iş alanları: Minimum 200 lüks
• Ofis çalışmaları ve okuma gerektiren işler: Minimum 500 lüks
• Yüzey hazırlama, boyama ve orta hassasiyetteki işler: Minimum 750 lüks
• Montaj, kalite kontrol ve renk kontrolü: Minimum 1000 lüks
• Hassas işler (mücevher, saat, hassas montaj): Minimum 1500-2000 lüks

Çalışan Yaşına Göre Aydınlatma Çarpanı

Standartlarda belirtilen lüks değerleri 20-25 yaş arası genç çalışanlar baz alınarak hesaplanmıştır. Yaş ilerledikçe gözün ışığa duyarlılığı azaldığından, ortam aydınlatması orantılı olarak artırılmalıdır.

• 20-25 yaş arası: 1,0 katsayı (referans değer)
• 40-50 yaş arası: 1,2 katsayı (örn. 200 lüks → 240 lüks)
• 51-65 yaş arası: 1,6 katsayı
• 65 yaş üzeri: 2,7 katsayı

Aydınlatma Ölçümü Nasıl Yapılır?

Aydınlatma ölçümü, kalibrasyonu yapılmış lüksmetre (ışık ölçer) cihazı ile gerçekleştirilir. Lüksmetre; ışık enerjisini elektrik enerjisine dönüştüren bir fotoelektrik pil ve hassas bir miliampermetreden oluşur. Cihazın spektral duyarlılığı, insan gözünün spektral duyarlılığı ile aynı olacak şekilde tasarlanmıştır.

4 Nokta Ortalama Yöntemi (COHSR-928-1-IPG-039)

Akredite ölçüm metodu olan COHSR-928-1-IPG-039’a göre; belirlenen referans nokta etrafında 4 ayrı noktadan ölçüm alınır ve bu değerlerin aritmetik ortalaması raporlanır.

Bilgisayarlı Çalışma Masası Ölçümü

• 2 ölçüm klavye üzerinden, birbirinden 20 cm uzaklıkta alınır.
• 2 ölçüm bilgisayar ekranından 10 cm uzaklıkta gerçekleştirilir.
• Tüm ölçümlerde lüksmetre yatay konumda tutulur.

Bilgisayarsız Çalışma Tezgâhı Ölçümü

• Çalışma noktası merkez alınarak; sağ, sol, ileri ve geriden 4 nokta ölçülür.
• Geniş alanlarda her aydınlatma karakterinde ayrı 4’lü ölçüm seti yapılır.

Genel Alan Ölçümü

• Sensör yerden 1 metre yükseklikte ve yere paralel tutulur.
• Cihaz ölçüm öncesi ve sonrası kapak yardımıyla “0” doğrulamasından geçirilir.
• Ortam koşulları (bulutlu, güneşli, yapay aydınlatma durumu) kayıt altına alınır.

Aydınlatma Ölçümünde Değerlendirilen Parametreler

Profesyonel bir aydınlatma raporu, sadece lüks değerini değil, çalışma ortamının görsel konforunu etkileyen birden fazla parametreyi içermelidir.

Temel Aydınlatma Kriterleri

• Aydınlatma Şiddeti (Em – Illuminance): Bir yüzeye düşen ışık miktarıdır, birimi lükstür (1 lüks = 1 lümen/m²).
• Lüminesans (Luminance): Bir yüzey tarafından yansıtılan veya emilen ışık miktarıdır, birimi cd/m²’dir.
• Yansıtma Oranı (Reflectance): Yansıyan ışığın gelen ışığa oranıdır. Beyaz yüzey %75+, açık renkler %50-75, orta tonlar %20-50, koyu renkler ise %20’nin altında ışık yansıtır.
• Düzgünlük (Uo – Uniformity): Aydınlanan yüzeydeki ışık dağılımının homojenliğini gösterir.
• Kamaşma Değeri (UGR): Göz kamaşmasının rahatsız edicilik düzeyini ifade eder.
• Renk Geri Verimi (Ra – CRI): Yapay ışık altında renklerin doğal algılanma derecesidir.
• Renk Sıcaklığı (K): Sıcak (3000 K), nötr (4000 K) ve soğuk (5000 K+) ışık tonları için Kelvin cinsinden ölçülür.

Aydınlatma Ölçümünü Etkileyen Faktörler

• Çalışma alanındaki aydınlatma şiddeti seviyesi
• Parlak yüzeylerin ve nesnelerin dağılımı
• İş ekipmanlarının ve çalışılan nesnelerin büyüklüğü
• Ortam yüzeylerinden ışığın yansıma oranı
• Nesneler ile arka plan arasındaki kontrast oranı
• Görsel görevlerin algılanma süresi
• Çalışanın yaş profili

Aydınlatma Ölçümü Hangi İşletmelerde Yapılmalıdır?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında, çalışan istihdam eden tüm işletmelerin aydınlatma ölçümü yaptırma yükümlülüğü bulunmaktadır. Kipdaş Mühendislik, Türkiye genelinde geniş bir sektör yelpazesine hizmet vermektedir.

Akredite Aydınlatma Ölçümü Hizmeti Verdiğimiz Sektörler

• Konaklama tesisleri: Otel odaları, lobiler, restoranlar, mutfak alanları, koridorlar.
• Eğlence ve organizasyon mekânları: Düğün salonları, kongre merkezleri, gece kulüpleri.
• Yeme-içme alanları: Restoran salonları, mutfaklar, depo alanları, servis bölgeleri.
• Açık alan eğlence tesisleri: Tematik parklar, açık hava sahneleri, spor tesisleri.
• Üretim tesisleri: Fabrikalar, atölyeler, montaj hatları, kalite kontrol bölümleri.
• Liman, iskele, rıhtım ve tersaneler: Yükleme-boşaltma alanları, yolcu bekleme bölgeleri, kargo terminalleri.
• Şantiye ve inşaat sahaları: Çalışma platformları, erişim yolları, gece çalışma alanları.
• Hastane ve sağlık kuruluşları: Ameliyathaneler, muayene odaları, laboratuvarlar.
• Ofis ve plazalar: Açık ofis alanları, toplantı odaları, kabin içleri.
• Havaalanı pist aydınlatması: Pist, taksi yolu, yedekli ve acil aydınlatma ölçümleri.

Açık Alan Aydınlatma Ölçümleri

İç mekân ölçümlerinin yanı sıra TS EN 12464-2 standardı kapsamında dış mekân çalışma alanlarında da aydınlatma ölçümü gerçekleştirilmelidir. Açık alan ölçümleri özellikle gece çalışması yapılan tesisler için kritik önem taşır.

Açık Alan Ölçümlerinde Kritik Noktalar

• Liman ve rıhtımlar: Bekleme alanları, boşaltma iskeleleri, yaya geçitleri, kilit kontrol bölgeleri.
• Tersaneler: Halat, boru ve hortum bağlama alanları, tehlikeli araç güzergâhları.
• Kargo alanları: Yükleme-boşaltma sahaları, balast bölgeleri, yolcu limanları.
• Şantiye sahaları: Erişim yolları, malzeme depoları, çalışma platformları.
• Park ve bahçeler: Yaya yolları, oturma alanları, oyun parkları.
• Havaalanı pistleri: Yedekli aydınlatma, acil durum aydınlatması, enerji koruma uygulamaları.

Aydınlatma Ölçümü Periyodu ve Yasal Yükümlülükler

İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik (27 Ocak 2023 / 32086 sayılı R.G.) gereği işverenler, risk değerlendirmesi sonuçlarına göre belirlenecek periyotlarla aydınlatma ölçümü yaptırmakla yükümlüdür.

Ölçüm Sıklığını Belirleyen Faktörler

• İşletmenin tehlike sınıfı (az tehlikeli, tehlikeli, çok tehlikeli)
• Aydınlatma armatürlerinde değişiklik yapılması
• Çalışma alanı düzenlemesinin değişmesi
• Yeni iş ekipmanı veya makine eklenmesi
• Risk değerlendirme raporunun yenilenmesi
• İSG denetimi sonrası talep edilen yeniden ölçümler

Eksik Aydınlatma Ölçümünün Riskleri

• İdari para cezası uygulaması
• İşyeri faaliyetinin durdurulması
• İş kazası sonrası ağırlaştırıcı sebep oluşturması
• SGK rücu davalarında işveren aleyhine delil teşkil etmesi
• Yangın ve acil durum yönetmeliklerine aykırılık

Kipdaş Mühendislik ile Akredite Aydınlatma Ölçümü

Kipdaş Mühendislik, 2015 yılından bu yana TÜRKAK tarafından TS EN ISO/IEC 17025:2017 standardı kapsamında akredite edilmiş bir iş hijyeni laboratuvarı olarak hizmet vermektedir. Akreditasyon No: AB-0968-T olan kuruluşumuz, T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSGÜM yeterlik belgesi (Belge No: 388) ile aydınlatma ölçümlerini yasal geçerlilikte raporlama yetkisine sahiptir.

Bizi Tercih Etmeniz İçin Nedenler

• Akredite laboratuvar: TÜRKAK AB-0968-T akreditasyonu ile uluslararası geçerlilikte raporlar.
• İSGÜM yetkisi: Çalışma Bakanlığı denetimlerinde eksiksiz kabul gören belgelendirme.
• Kalibre cihazlar: Düzenli kalibrasyon sertifikası bulunan profesyonel lüksmetreler.
• Deneyimli ekip: İş hijyeni sertifikalı, alanında uzman saha ölçüm personeli.
• Hızlı raporlama: Saha çalışmasının ardından kısa sürede teslim edilen detaylı analiz raporu.
• Türkiye geneli hizmet: İstanbul merkezli, 81 ile mobil ölçüm hizmeti.
• EA ve ILAC tanınırlığı: TÜRKAK’ın MLA/MRA imzaları sayesinde uluslararası geçerlilik.

Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Aydınlatma ölçümü ne kadar sürede tamamlanır?

Aydınlatma ölçümü süresi; işletmenin büyüklüğüne, ölçüm yapılacak nokta sayısına ve çalışma alanının karmaşıklığına bağlı olarak değişir. Tipik bir orta ölçekli işyerinde saha çalışması 2-4 saat sürerken, büyük üretim tesislerinde 1-2 günü bulabilir. Akredite raporun teslim süresi ise saha çalışmasının ardından ortalama 5-10 iş günüdür.

Aydınlatma ölçümü ne sıklıkla yapılmalıdır?

İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik gereği aydınlatma ölçümü periyodu, işyerinin tehlike sınıfına göre risk değerlendirmesi sonuçlarına bağlı olarak belirlenir. Ayrıca aydınlatma sisteminde değişiklik, makine eklenmesi veya çalışma alanı düzenlemesi gibi durumlarda da yeniden ölçüm yaptırılması gereklidir.

Aydınlatma ölçümü için hangi cihaz kullanılır?

Aydınlatma ölçümü, kalibrasyonu yapılmış profesyonel lüksmetre (ışık ölçer) cihazı ile gerçekleştirilir. Lüksmetre; insan gözünün spektral duyarlılığına uygun filtre sistemi olan, ışık enerjisini elektrik sinyaline dönüştürerek lüks cinsinden değer veren hassas bir cihazdır. Akredite ölçümlerde kullanılan tüm cihazların kalibrasyon sertifikası güncel olmak zorundadır.

Ofis ortamında minimum aydınlatma şiddeti kaç lüks olmalıdır?

TS EN 12464-1 standardına göre genel ofis çalışmaları için minimum aydınlatma şiddeti 500 lüks olarak belirlenmiştir. Ancak teknik çizim, hassas okuma veya ekran üzerinde detay incelemesi gibi işlerde bu değer 750-1000 lüks seviyesine çıkarılmalıdır. Ayrıca çalışan yaşı 40-50 aralığında ise gereksinim katsayısı 1,2 ile çarpılmalıdır.

Aydınlatma ölçümü raporu hangi denetimlerde geçerlidir?

TÜRKAK akreditasyonu (AB-0968-T) ve İSGÜM yeterlik belgesi (Belge No: 388) kapsamında düzenlenen Kipdaş Mühendislik aydınlatma ölçüm raporları; Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı iş müfettişi denetimlerinde, ÇSGB risk değerlendirme süreçlerinde, ISO 45001 dış denetimlerinde ve mahkeme süreçlerinde resmi delil olarak kabul edilmektedir.

Açık havada aydınlatma ölçümü yapılır mı?

Evet, TS EN 12464-2 standardı kapsamında açık alan iş yerleri için aydınlatma ölçümü gerçekleştirilmektedir. Liman, tersane, şantiye, depo sahası, otopark, havaalanı pisti ve dış üretim alanları başta olmak üzere gece çalışması yapılan tüm dış mekânlarda akredite aydınlatma ölçümü zorunludur. Ölçümler, gün ışığının olmadığı zaman dilimlerinde yapay aydınlatma açıkken alınır.

Yetersiz aydınlatma çalışan sağlığını nasıl etkiler?

Yetersiz aydınlatma; göz yorgunluğu, görme bulanıklığı, gözlerde kuruluk, kaşıntı, yanma, baş ağrısı, konsantrasyon kaybı ve uzun vadede miyopi gibi sağlık sorunlarına neden olur. Ayrıca düşük aydınlatma şiddeti olan ortamlarda iş kazası riski belirgin şekilde artar; özellikle 200 lüksün altındaki çalışma alanlarında kaza oranı dramatik olarak yükselmektedir.

Kipdaş Mühendislik Türkiye’nin hangi illerinde hizmet veriyor?

İstanbul merkezli Kipdaş Mühendislik, Türkiye genelinde 81 ile mobil ölçüm ekipleri ile aydınlatma ölçümü hizmeti sunmaktadır. Marmara, Ege, İç Anadolu, Karadeniz, Akdeniz ve Doğu/Güneydoğu Anadolu bölgelerindeki tüm işletmeler için akredite saha ölçüm randevusu verilmektedir.