Metal Sektöründe İşyeri Ortam Ölçümleri Nedir?
Metal sektörü ortam ölçümleri; eritme, döküm, kaynak, talaşlı imalat ve yüzey işlemleri gibi süreçlerde çalışanların maruz kaldığı fiziksel ve kimyasal riskleri sayısal olarak belirleyen iş hijyeni ölçümleridir. Bu ölçümler; gürültü, toz, gaz ve buhar, titreşim, termal konfor ile aydınlatma parametrelerini kapsar. Böylece gözle görülmeyen riskler dahi bilimsel verilerle ortaya konur.
Metal sektörü, iş kazası ve meslek hastalığı riski en yüksek alanlardan biridir. Çünkü her bir üretim aşamasında kendine özgü tehlike kaynakları bulunur. Bu nedenle düzenli ortam ölçümü, hem çalışan sağlığının korunması hem de yasal yükümlülüklerin yerine getirilmesi açısından zorunludur.
Metal Sektöründe Çalışma Ortamı Riskleri
Metal sektörü genel olarak; metal eritme ve arıtma endüstrisi ile metal işleme endüstrisi olarak ikiye ayrılır. Eritme ve arıtmada, cevher ve hurdadan saf metal elde edilir. Metal işlemede ise makine parçaları, alet ve araçlar üretilir.
Metal Sektöründe Yapılan Başlıca İşlemler
Her bir işlem, farklı bir maruziyet profili oluşturur. Başlıca süreçler şunlardır:
- Eritme ve arıtma: Metal dumanları, metal oksitleri ve yüksek ısı.
- Döküm: Silika tozu, formaldehit ve izosiyanat maruziyeti.
- Dövme, şekillendirme ve presleme: Gürültü, titreşim ve kalıp yağı buharları.
- Kaynak ve metal kesme: Kaynak gazları, duman ve ultraviyole ışınım.
- Sinterleme: Toz ve yüksek sıcaklık.
- Talaşlı imalat (tornalama, freze, taşlama, parlatma, zımparalama): Metal tozu ve gürültü.
- Yüzey işlemleri (elektrokaplama, galvaniz, ısıl işlem, eloksal, toz boya): Krom, nikel ve kostik kimyasallar.
Kaynak Gazları ve Dumanı: En Kritik Risk
Kaynak işlemleri, metal sektöründeki en yoğun kimyasal maruziyet kaynağıdır. Kaynak dumanı; esas metal, dolgu metali, kaplamalar, koruyucu gazlar ve ark sıcaklığında oluşan kimyasal reaksiyonlardan meydana gelir. Ayrıca kaynak öncesi temizleme ve yağ sökme işlemleri de zararlı buharlar açığa çıkarır.
Kaynakta Açığa Çıkan Gazlar ve Duman
Kaynak sırasında insan sağlığını tehdit eden çok sayıda gaz oluşur. Bunların başlıcaları şunlardır:
- Karbon monoksit (CO): Renksiz, kokusuz ve boğucu bir gazdır.
- Azot oksitler (NOx) ve azot dioksit: Sıcak ve mor ötesi ışınım sonucu oluşur.
- Ozon (O₃): Arkın ultraviyole etkisiyle açığa çıkar.
- Karbondioksit, helyum ve argon: Kaynak alanını örten inert gazlardandır.
- Metal oksitleri ve duman: Kurşun, kadmiyum, nikel ve krom içerebilir.
Kaynak İşlerindeki Diğer Tehlikeler
Kaynak, yalnızca gaz ve duman riski taşımaz. Bunun yanında elektrik çarpması, elektromanyetik alan, X ve gama ışınlarına maruziyet, yangın ve patlama tehlikeleri de bulunur. Ayrıca basınçlı tüpler, gürültü, sıcak parçalarla temas ve ergonomik zorlanmalar da önemli risklerdir.
Kaynak Buharı Çıktığı Noktadan Çekilmelidir
Kaynak dumanının kontrolünde en etkili yöntem, lokal havalandırmadır. Bu nedenle kaynak buharı, oluştuğu noktadan doğrudan emilerek ortama yayılmadan uzaklaştırılmalıdır. Ölçüm sonuçları, havalandırma sisteminin yeterli olup olmadığını belirler.
Dökümhane, Dövme ve Yüzey İşlemlerinde Riskler
Dökümcülük
Döküm sürecinde maça ve kalıp kumu hazırlama, metal eritme, kalıba dökme ve çapak giderme işlemleri yapılır. Bu aşamalarda kömür, ahşap, kum ve silika tozu açığa çıkar. Ayrıca formaldehit, izosiyanatlar, gürültü, titreşim, radyasyon ve ısı stresi de önemli risk faktörleridir.
Dövme ve Presleme
Metal parçalarına yüksek basınç uygulanarak şekil verilir. Bu işlemlerde formaldehit ve makine-kalıp yağları kimyasal risk oluşturur. Bunun yanında ısı stresi, gürültü ve titreşim de çalışanı etkiler.
Yüzey İşlemleri ve Metal Geri Kazanımı
Isıl işlem, elektrokaplama, elektrolitik parlatma ve galvanizasyon süreçlerinde kostik ve korozif kimyasallar kullanılır. Bu maddeler yanık ve tahrişe yol açabilir; ayrıca krom, nikel ve karbon monoksit maruziyeti görülür. Metal geri kazanımında ise metal dumanları, yağ ve asit buharları, toz, yüksek gürültü ve sıcaklık bir arada bulunur.
Titreşimin Sağlık Üzerindeki Etkileri
Tüm Vücut ve El-Kol Titreşimi
Titreşim, vücudu temas noktasına göre farklı şekilde etkiler. Tüm vücut titreşimi; omuz, boyun ve sırt dahil kas-iskelet sistemi hastalıklarının sıklığını artırır. El-kol titreşimi ise sinir sistemi, kas-iskelet sistemi, göz ve iç kulakta olumsuz etkilere neden olur.
Beyaz Parmak Hastalığı (Raynaud)
Uzun süreli titreşim maruziyeti, el parmaklarında kan dolaşımı bozukluğuna yol açar. Bu durumda parmaklarda renk değişikliği ve beyazlaşma görülür. Soğukla temasta belirginleşen bu hastalık, parmaklarda soğuma ve ağrıyla kendini gösterir.
Metal Sektöründe Hangi Ölçümler Yapılır?
Kipdaş Mühendislik, metal sektörünün tüm risklerini kapsayan bütünleşik bir ölçüm hizmeti sunar. Akredite kapsamımızda yer alan başlıca ölçümler şunlardır:
- Gürültü ölçümü: Kişisel maruziyet ve işyeri ortam gürültüsü (TS EN ISO 9612, TS ISO 1996-2).
- Toz ölçümü: Toplam ve solunabilir toz, gravimetrik yöntemle (MDHS 14/3).
- Gaz ve buhar ölçümü: Karbon monoksit, oksijen ve dedektör tüple gaz tayini (NIOSH 6604, NIOSH 6601, ASTM D4490).
- Titreşim ölçümü: El-kol ve tüm vücut titreşimi (TS EN ISO 5349, TS ISO 2631).
- Termal konfor ve ısı stresi: WBGT ve PMV/PPD analizi (TS EN ISO 7243, TS EN ISO 7730).
- Aydınlatma ölçümü: İşyeri aydınlık düzeyi (COHSR-928).
- Elektromanyetik alan ölçümü: Maruziyet değerlendirmesi (TS EN 50413).
Yasal Sınır Değerler ve Ölçüm Sıklığı
Maruziyet Sınır Değerleri
Ölçüm sonuçları, mevzuatta tanımlanan sınır değerlerle karşılaştırılır. Metal sektörü için en kritik değerler şunlardır:
- Gürültü: En düşük maruziyet etkin değeri 80 dB(A), en yüksek 85 dB(A), maruziyet sınır değeri 87 dB(A).
- El-kol titreşimi: Maruziyet etkin değeri 2,5 m/s², sınır değeri 5 m/s² (8 saat).
- Tüm vücut titreşimi: Maruziyet etkin değeri 0,5 m/s², sınır değeri 1,15 m/s² (8 saat).
Ortam Ölçümleri Kaç Yılda Bir Yapılmalı?
İşyeri ortam ölçümleri, işyerinin tehlike sınıfına göre belirli aralıklarla yenilenir. Çok tehlikeli sınıfta iki yılda bir, tehlikeli sınıfta dört yılda bir, az tehlikeli sınıfta altı yılda bir ölçüm gereklidir. Metal sektörü genellikle tehlikeli veya çok tehlikeli sınıfta yer aldığı için ölçümler en geç iki ila dört yılda bir tekrarlanmalıdır.
Ayrıca risk değerlendirmesinin yenilendiği, üretim sürecinin değiştiği veya yeni bir tehlike kaynağının ortaya çıktığı durumlarda ölçümler tekrarlanır. Bu sayede alınan kontrol tedbirlerinin etkinliği de doğrulanmış olur.
İlgili Mevzuat
Metal sektöründe ortam ölçümü, yasal bir yükümlülüktür. Süreç aşağıdaki düzenlemelerle güvence altına alınmıştır:
- 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu: İşverene risk tespiti ve önleme yükümlülüğü getirir.
- İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik (32086 R.G.): Ölçümlerin yetkili laboratuvarlarca yapılmasını şart koşar.
- Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik: Mesleki maruziyet sınır değerlerini belirler.
- Çalışanların Gürültü ve Titreşimle İlgili Risklerden Korunmalarına Dair Yönetmelikler: Maruziyet etkin ve sınır değerlerini tanımlar.
Kipdaş Mühendislik Farkı
Kipdaş Mühendislik, metal sektörü ortam ölçümlerini yasal geçerliliği olan akredite metotlarla gerçekleştirir. Bu sayede hazırlanan raporlar, iş güvenliği denetimlerinde ve risk değerlendirme süreçlerinde eksiksiz kullanılır.
- TÜRKAK Akreditasyonu: TS EN ISO/IEC 17025:2017 kapsamında, AB-0968-T akreditasyon numarasıyla faaliyet gösterir.
- İSGÜM Yetki Belgesi: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nca verilen 388 numaralı yeterlik belgesine sahiptir.
- Bütünleşik Ölçüm: Gürültü, toz, gaz, titreşim, termal konfor, aydınlatma ve EMF ölçümlerini tek elden sunar.
- Uzman Kadro: 2012’den bu yana edinilen tecrübeyle güvenilir sonuçlar üretir.
Metal sektöründeki işyeriniz için akredite ortam ölçümü teklifi almak üzere bugün bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Sık Sorulan Sorular (SSS)
Metal sektöründe ortam ölçümleri yasal olarak zorunlu mu?
Evet. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizleri Hakkında Yönetmelik kapsamında işveren, çalışma ortamı kaynaklı riskleri ölçümle tespit etmekle yükümlüdür. Bu ölçümler yetkili bir laboratuvar tarafından yapılmalıdır.
Metal sektöründe hangi ölçümler yapılır?
Başlıca gürültü, toz, gaz ve buhar, el-kol ve tüm vücut titreşimi, termal konfor, aydınlatma ile elektromanyetik alan ölçümleri yapılır. Kaynak işlemleri nedeniyle gaz ve duman ölçümleri özellikle önemlidir.
Metal sektöründe ortam ölçümleri kaç yılda bir yapılmalı?
Ölçüm sıklığı işyerinin tehlike sınıfına bağlıdır. Çok tehlikeli sınıfta iki, tehlikeli sınıfta dört, az tehlikeli sınıfta altı yılda bir ölçüm gerekir. Metal sektörü genellikle çok tehlikeli veya tehlikeli sınıfta yer alır.
Kaynak sırasında hangi gazlar açığa çıkar?
Kaynak işlemleri sırasında karbon monoksit, azot oksitler, ozon ve karbondioksit gibi gazlar açığa çıkar. Ayrıca metal oksitleri içeren kaynak dumanı da oluşur. Bu nedenle kaynak buharı, çıktığı noktadan lokal havalandırma ile çekilmelidir.
Gürültü maruziyet sınır değeri kaç desibeldir?
En düşük maruziyet etkin değeri 80 dB(A), en yüksek maruziyet etkin değeri 85 dB(A) olarak tanımlanır. Maruziyet sınır değeri ise 87 dB(A)’dır. Metal sektöründe bu değerler sıklıkla aşıldığı için kişisel gürültü ölçümü büyük önem taşır.