Çalışma Ortamı Ölçümleri Nedir?
Çalışma ortamı ölçümleri, bir işyerinde çalışanların maruz kaldığı fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenlerin standartlara uygun cihaz ve yöntemlerle ölçülmesi, analiz edilmesi ve raporlanması sürecidir. Gürültü, toz, titreşim, aydınlatma, termal konfor ve ortam gazları gibi etkenler bu kapsamda değerlendirilir.
Bu ölçümler, risk değerlendirmesinin bilimsel temelini oluşturur. Maruziyet düzeyleri objektif verilerle ortaya konduğunda, meslek hastalıklarını ve iş kazalarını önleyecek teknik önlemler doğru biçimde planlanabilir. Her işkolunun kendine özgü tehlike kaynakları olduğundan, ölçüm programı da sektöre göre farklılaşır.
Yasal Çerçeve ve Ölçüm Sıklığı
Çalışma ortamı ölçümleri, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bu kanuna bağlı İş Hijyeni Ölçüm, Test ve Analizi Yapan Laboratuvarlar Hakkında Yönetmelik (27 Ocak 2023 tarih ve 32086 sayılı Resmî Gazete) kapsamında zorunludur. İşveren, çalışanları işyerinde bulunan zararlı etkenlerden korumak ve bu etkenleri yetkili laboratuvarlara ölçtürmekle yükümlüdür.
Ölçümlerin yenilenme sıklığı işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenir:
- Çok tehlikeli işyerleri: en geç 2 yılda bir
- Tehlikeli işyerleri: en geç 4 yılda bir
- Az tehlikeli işyerleri: en geç 6 yılda bir
Bu sürelerden bağımsız olarak; yeni bir makine veya hat devreye alındığında, üretim sürecinde değişiklik yapıldığında ya da risk değerlendirmesi gerektirdiğinde ölçümler yenilenir.
Kipdaş’ın Akredite Ölçüm Kapsamı ve Sınır Değerler
Kipdaş Mühendislik, TÜRKAK akreditasyonu (AB-0968-T) ve İSGÜM yetki belgesi (No: 388) kapsamında aşağıdaki ölçümleri yapar. Rakip sayfalarda çoğunlukla bulunmayan somut yasal sınır değerleri de burada paylaşıyoruz:
- Gürültü maruziyeti: En düşük eylem değeri 80 dB(A), en yüksek eylem değeri 85 dB(A), maruziyet sınır değeri 87 dB(A) (TS EN ISO 9612).
- El-kol titreşimi: Günlük maruziyet eylem değeri 2,5 m/s², sınır değeri 5 m/s² (TS EN ISO 5349).
- Tüm vücut titreşimi: Günlük maruziyet eylem değeri 0,5 m/s², sınır değeri 1,15 m/s² (TS ISO 2631).
- Toplam ve solunabilir toz: Toplam toz için sınır değer 15 mg/m³ (gravimetrik yöntem, MDHS 14/3).
- Termal konfor: PMV-PPD indisleri (TS EN ISO 7730) ve WBGT ısı stresi değerlendirmesi (TS EN ISO 7243).
- Aydınlatma: İş yeri ışık şiddeti düzeyi ölçümü (COHSR-928-1-IPG-039).
- Ortam gazları: Karbonmonoksit, oksijen, hidrojen sülfür, metan (%LEL) cihazla; toksik gaz ve buharlar dedektör tüp yöntemiyle (ASTM D4490).
- Elektromanyetik alan: Elektrik, manyetik ve elektromanyetik alan maruziyeti (TS EN 50413).
İşkoluna Özel Tehlikeler ve Gerekli Ölçümler
Aşağıda her sektör için öne çıkan tehlike kaynaklarını ve Kipdaş’ın akredite kapsamında gerçekleştirdiği ölçümleri bulabilirsiniz.
1. Metale Dayalı Endüstri
Metal işleme tesislerinde pres, giyotin ve kesicilerden kaynaklanan gürültü ve titreşim, kaynak işlemlerinden çıkan gazlar, ergonomik zorlanmalar ve temizleme kimyasalları öne çıkan tehlikelerdir.
Önerilen ölçümler
- Gürültü ve titreşim (el-kol, tüm vücut) maruziyeti ölçümü
- Toplam ve solunabilir toz ölçümü
- Kaynak ortamı gazları (CO, oksijen) ve dedektör tüple asit/aromatik hidrokarbon (benzen, toluen, ksilen) ölçümü
- Termal konfor ve aydınlatma ölçümü
2. Otomotiv Endüstrisi
Montaj hatlarındaki gürültü ve titreşim, boyahane solventleri, egzoz gazları, yükseklik ve termal konfor sorunları otomotiv sektörünün başlıca risk etmenleridir.
Önerilen ölçümler
- Gürültü ve titreşim maruziyeti ölçümü
- Toz ölçümü ve termal konfor değerlendirmesi
- Egzoz kaynaklı CO ve dedektör tüple aromatik hidrokarbon (benzen, toluen, ksilen) ölçümü
- Aydınlatma ölçümü
3. Boya Endüstrisi
Boya üretim ve uygulama alanlarında solvent, tiner ve tutkal buharları; kapalı havasız ortamlar; yükseklik; gürültü ve titreşim risk oluşturur.
Önerilen ölçümler
- Toplam ve solunabilir toz ölçümü
- Dedektör tüple aseton, amonyak, formaldehit, ksilen, toluen, metil etil keton ölçümü
- Karbonmonoksit ve karbondioksit ölçümü
- Gürültü, tüm vücut titreşim, aydınlatma ve termal konfor ölçümü
4. İnşaat Sektörü
İnşaat sahaları açık havada, dağınık ve değişken koşullarda yürütülür. Toz, gürültü, titreşim, yapıştırıcı ve solvent buharları, yükseklik ve ergonomik zorlanmalar en sık karşılaşılan tehlikelerdir.
Önerilen ölçümler
- Toplam ve solunabilir toz ölçümü
- Gürültü ve titreşim (el-kol, tüm vücut) maruziyeti ölçümü
- Kaynak ortamı gazları (CO) ölçümü
- Aydınlatma ölçümü
5. Gemi İnşa Endüstrisi
Tersanelerde kumlama ve taşlama tozu, kaynak ve yakma dumanı, gres ve boya buharları, gürültü, titreşim, yükseklik ve kapalı alan çalışmaları yoğun risk barındırır.
Önerilen ölçümler
- Toplam ve solunabilir toz ölçümü
- Gürültü, titreşim, termal konfor ve aydınlatma ölçümü
- Kaynak ortamı gazları (CO, oksijen) ölçümü
- Dedektör tüple aromatik hidrokarbon, aseton, etil alkol, formaldehit ve asit ölçümü
6. Gıda Endüstrisi
Gıda işletmelerinde kaygan zemin, soğuk ve sıcak ortamlar, toz ve buharlar, yetersiz aydınlatma, karbondioksit birikimi, gürültü ve ergonomik zorlanmalar başlıca tehlikelerdir.
Önerilen ölçümler
- Karbondioksit ve karbonmonoksit ölçümü
- Toplam ve solunabilir toz ölçümü
- Gürültü ve aydınlatma ölçümü
- Sıcak ve soğuk ortamlar için termal konfor ve WBGT ısı stresi değerlendirmesi
Akreditasyon Kapsamı Dışındaki Parametreler
Şeffaflık ilkemiz gereği belirtmek isteriz: Bazı etkenler işkollarında tehlike kaynağı olarak değerlendirilse de Kipdaş’ın akredite ölçüm kapsamı dışındadır. Bunlar arasında ağır metal (kurşun, krom vb.) speciasyonu, kristal serbest silis tayini ve asbest lif sayımı ile listede yer almayan bazı uçucu organik bileşikler (örneğin stiren, fenol, metanol) bulunur.
Bu parametreler risk değerlendirmesinde tehlike kaynağı olarak ele alınır; gerektiğinde numune alımı yapılarak yetkili laboratuvarlara yönlendirme konusunda işletmeye rehberlik edilir. Böylece işletme, kapsamına güvenebileceği doğru ve denetime dayanıklı bir raporlama elde eder.
Neden Kipdaş Mühendislik?
Kipdaş Mühendislik, 2012 yılından bu yana iş hijyeni ölçüm ve analiz alanında hizmet veren akredite bir laboratuvardır.
- TÜRKAK akreditasyonu: TS EN ISO/IEC 17025:2017 standardında, AB-0968-T akreditasyon numarasıyla.
- İSGÜM yetkisi: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilen 388 numaralı yeterlik belgesi.
- Çevre Bakanlığı yetkisi: Gürültü kapsamında Y-34/305/2022 numaralı Çevre Ölçüm ve Analizleri Yeterlik Belgesi.
- Uluslararası tanınırlık: TÜRKAK’ın EA ve ILAC ile imzaladığı karşılıklı tanıma anlaşmaları sayesinde raporlarımız uluslararası geçerliliğe sahiptir.
İşkolunuza özel çalışma ortamı ölçümleri için Kipdaş Mühendislik ile iletişime geçebilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Çalışma ortamı ölçümleri kaç yılda bir yapılmalıdır?
Ölçümler; çok tehlikeli işyerlerinde en geç 2 yılda bir, tehlikeli işyerlerinde en geç 4 yılda bir, az tehlikeli işyerlerinde ise en geç 6 yılda bir yenilenir. Yeni makine, hat veya süreç değişikliğinde ise daha erken tekrarlanır.
Hangi sektörlerde çalışma ortamı ölçümü zorunludur?
6331 sayılı Kanun kapsamında tüm işyerleri için geçerlidir. Metal, otomotiv, boya, inşaat, gemi inşa ve gıda gibi tehlikeli ve çok tehlikeli sınıftaki sektörlerde ise ölçümler açık bir yasal yükümlülüktür.
Çalışma ortamı ölçümleri hangi parametreleri kapsar?
Gürültü, el-kol ve tüm vücut titreşimi, toplam ve solunabilir toz, termal konfor, aydınlatma, ortam gazları (CO, oksijen, hidrojen sülfür, metan), dedektör tüple toksik gaz ve buharlar ile elektromanyetik alan maruziyeti akredite kapsamımızda yer alır.
Gürültü maruziyet sınır değeri kaç dB’dir?
En düşük maruziyet eylem değeri 80 dB(A), en yüksek maruziyet eylem değeri 85 dB(A) ve maruziyet sınır değeri 87 dB(A)’dır. Haftalık gürültü maruziyet düzeyi 87 dB(A) sınır değerini aşamaz.
Ölçümleri kimler yapabilir, akreditasyon neden önemlidir?
Çalışma ortamı ölçümleri yalnızca İSGÜM tarafından yetkilendirilmiş ve TÜRKAK akreditasyonuna sahip laboratuvarlarca yapılabilir. Akreditasyon, ölçüm sonuçlarının denetimlerde geçerli ve uluslararası tanınır olmasını sağlar.
Ağır metal ve asbest ölçümü yapıyor musunuz?
Ağır metal speciasyonu, kristal serbest silis tayini ve asbest lif sayımı akredite kapsamımız dışındadır. Bu parametreler tehlike kaynağı olarak değerlendirilir ve gerektiğinde yetkili laboratuvarlara yönlendirme konusunda işletmeye rehberlik edilir.